Herenkerk PKN

Deze protestantse kerk in in 1758 gebouwd door de toenmalige kasteelheer van Rosendael.
De Rijksdienst beschrijft het monument: "een rechthoekig, hoog bakstenen gebouw (1758), onder één dak met de pastorie, die aan de zuidzijde tegen de kerk aangebouwd is. De pastorie heeft een sobere lijstgevel en telt twee verdiepingen met een lage bovenverdieping. In de vensters zesruitsschuiframen. Eenklaviers orgel, in 1880 gemaakt door E. Leichel in een oudere kas. Wandschildering in Jugendstil uit 1905."

Bouw
Lubbert Adolf baron Torck wilde in 1757 een eigen kerk in zijn heerlijkheid. De kerk is betrekkelijk klein en zeer hoog. De gevel aan de pastoriezijde lijkt op de gevels van de huizen in Wageningen die Torck liet bouwen. De bouwer is niet bekend, maar het was waarschijnlijk een van Torcks vaste timmerlieden. Uit de archieven van Huis Rosendael is meer bekend over de aanschaf van orgel, kandelaars, Avondmaals-servies en dergelijke.

De merkwaardige vorm met de blinde noordgevel roept vaak vragen op. Soms wordt verteld dat de baron ‘stiekem’ de kerk zo bouwde, omdat hij nog geen toestemming had van kerkelijke en wereldlijke autoriteiten. Dat lijkt onwaarschijnlijk, want de kerk met de hoge boogramen in de zijgevels was toen van verre te zien. De noordgevel ging vermoedelijk schuil achter de grote laanbomen. Misschien was er gerekend met een toren?

Interieur
In het interieur bevinden zich nog veel oorspronkelijke elementen, zoals de eikenhouten betimmeringen en de herenbanken, de verhoogde preekstoel en de zogenoemde dooptuin. Op de vloer liggen nog de oude plavuizen. De koperen kandelaars heeft Torck waarschijnlijk overgenomen van een synagoge.
Het oude orgel links voorin de kerk is in 1880 weggehaald en vervangen door een orgel van de Arnhemse orgelbouwer Leichel op het achterbalkon. Daar hangt het alliantiewapen van Torck en zijn vrouw nu, boven de herenbanken.

In 1905 is een grote muurschildering aangebracht aan zuidwand van de kerk. Het idee kwam van de toenmalige predikant Bierens den Haan, de uitvoering lag bij de Haagse kunstschilder G. van der Hoef. De haardkamer naast de kerk heeft een Jugendstil schouw rond de haard.

Pastorie en tuin
Aan de achterzijde van het gebouw was de pastorie. Er zijn diverse verbouwingen aan het hele pand geweest, zowel aan de oostzijde als later aan de westzijde. In de 21e eeuw is de eerder aangebouwde serre aanzienlijk uitgebreid en is de pastorie veranderd in appartementen.

De lange tuin van de pastorie grensde vroeger aan de grote moestuin van het kasteel. Aan de zuidzijde liggen hier nu woningen. De tuin met monumentale bomen is nog altijd een bezoek waard, ook al zijn verscheidene beeldbepalende bomen bezweken door de droge zomers.

De kerkgemeente
De kerkgemeente was oorspronkelijk Nederlands Hervormd, maar is later meegegaan in de fusie tot Protestantse Kerk Nederland. In 2025 is een verkoop van het gebouw geconstrueerd met Gelders Landschap en Kastelen, waarbij de kerkleden de kerk voorlopig op de oude voet blijven gebruiken.
De uitgebouwde Serre speelt vaak een rol in sociale activiteiten in het dorp.

Klik voor gegevens van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed op Documenten onder de foto’s rechtsbovenaan.