Rosendael Tuin en Park

Onderdeel 2
De structuur van het park wordt al sinds de stichting van het kasteel in de 14de eeuw bepaald door de ligging in het stroomdal tussen twee heuvelruggen en de aanwezigheid van waterbekkens.

In 1667 werd Johan van Arnhem (1632-1721) heer van Rosendael. Onder Van Arnhem kreeg het landgoed een nieuwe aanleg binnen de bestaande hoofdstructuur. Deze structuur leende zich eigenlijk niet voor de tuinmode van die tijd met een sterke voorkeur voor een geometrische rangschikking van lanen, parterres en vijvers langs een centrale middenas. De tuin werd onderverdeeld in verschillende tuinen, gescheiden en omsloten door lanen. De afzonderlijke onderdelen kenden wel een geometrische indeling in vakken. Dankzij de aanwezigheid van water kon de tuin wel beantwoorden aan de eisen van een Franse tuin met bassins, fonteinen en cascaden. Ook diverse tuinsieraden, zoals grotten en prieëlen, en de aanleg van een sterrenbos en een doolhof droegen hieraan bij.

Landschapsstijl
Aan het einde van de 18^e eeuw kwamen er aanzetten tot verlandschappelijking van het park. In 1836-1838 is in opdracht van A.L. Adolph Torck het hele park in landschapsstijl vergraven, naar een ontwerp van J.D. Zocher jr. Diverse onderdelen uit de formele aanleg zijn daarbij behouden. De glooiende grasvlakten werden omzoomd en doorsneden door smalle schelpen- en grindpaden, die om de bewust geplaatste struiken en boomgroepen heen slingeren. Gezorgd is voor vergezichten en doorkijkjes over de gras- en watervlakten. Ook opvallend geplaatste bebouwing speelde een rol als blikvanger, zoals de oranjerie en het voormalige Logement op de Smidsberg. Dit laatste, hooggelegen, punt werd belangrijk voor het uitzicht over het park en het kasteel. De structuur van het oorspronkelijke Sterrenbos is nog aanwezig, hoewel vervaagd door begroeiing.

Door het park stromen twee kleine, oude waterlopen die de fonteinen en waterwerken voeden. Opmerkelijk is dat Zocher een aantal oudere elementen behield, zoals de tuinkoepel en de schelpengalerij, en dat hij in dezelfde trant elementen toevoegde, waaronder waterhuishoudkundige werken en een schelpenwand achter de bedriegertjes. De cascade met stroomgoden werd verplaatst van de schelpengalerij naar de noordzijde van de derde vijver.

Het rosarium van L.A. Springer bood een verbindend element tussen oprijlaan, kasteel en oranjerie. Na de verwoesting van 1945 is dit element in 1985 gereconstrueerd naar de situatie van 1904. De oude oranjerie moest afgebroken worden, maar is wel vervangen door een oranjerie op dezelfde plaats.

Diverse onderdelen van tuin en park worden vanwege hun monumentale status apart beschreven.

Aansluiting op de Koningsberg
Vanaf 1874 bracht tuinarchitect Dirk Wattez in opdracht van de kasteelheer van Rosendael op het terrein van de Koningsberg een plan tot uitvoering voor aanleg in landschapsstijl en een verkavelingsplan voor villa"s, dat gaaf bewaard is. De Smidsberg met de daarboven staande bebouwing was eerder vooral gericht op de aanleg direct rond het kasteel, maar werd nu door slingerpaden en een doorgetrokken as ook verbonden met de Koningsberg. Met dit plan werd de Koningsberg veel meer een voor de gemeenschap aangelegd openbaar park. De visuele relatie met de aanleg van het park van Rosendael bleef echter behouden en werd door het ontwerp zelfs versterkt. De bebouwing kreeg een plaats in de totale parkachtige aanleg, zoals de school, de woning van de hoofdonderwijzer, de hovenierswoning en het huis bij het hoofdingangshek.

Klik voor gegevens van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed op Documenten onder de foto’s rechtsbovenaan.