Kasteel Overbeek

De voormalige buitenplaats Overbeek kent een bewogen geschiedenis. Het oudste gebouw werd als "Scholtenhuis" omstreeks 1640 gebouwd aan de doorgaande route van Arnhem naar Zutphen door majoor W. van Broeckhuysen. Het is niet ondenkbaar dat hij een plaatselijke schout. Vanaf 1677 stond dit Scholtenhuis bekend onder de naam Overbeek. In 1700 brandde het huis Overbeek af, maar het werd in dezelfde stijl herbouwd en omgeven door een baroktuin met een langgerekte waterpartij die de middenas vormde van twee boomgaarden.

Rond 1770 ging het huis (meestal aangeduid als kasteel) opnieuw in vlammen op. De eigenaar J.W. baron van Eck liet daarna een symmetrisch landhuis bouwen omringd door een gracht. Het ontwerp was A. Viervant. De baroktuin werd omstreeks 1800 vervangen door een landschapspark met slingerende paden en waterpartijen.

Nieuwe bestemming
In 1900 werd de 11 ha grote buitenplaats werd door de toenmalige eigenaar Henri de Bruyn en zijn echtgenote Catharina van Braam verkocht aan de Velpse architect W. Honig. Deze wilde het omvormen tot een villapark. Het landhuis zou daarbij een nieuwe bestemming krijgen, maar het werd in 1906 alsnog gesloopt.

Aan het oude park herinneren nog het lanenstelsel dat is opgenomen in het huidige stratenpatroon, de vijverpartij en een deel van de gracht. Van het huis is niets bewaard gebleven, behalve enkele fragmenten die in een latere poort zijn verwerkt.

Ontwikkeling in breder verband
Het is rond 1900 al duidelijk dat de tijd voor de grote buitenplaatsen op zijn eind loopt; er is meer behoefte aan geriefelijke villa’s in het groen. Hierop inspelend nam Honig het initiatief om van de buitenplaats een villapark te maken. Hij streefde naar een fraaie wijk met grote villa"s op ruime kavels. Ten behoeve van een zakelijke basis werd in 1900 de N.V. Villapark Overbeek opgericht. Honig hield zich als technisch directeur bezig met de uitvoering.

Voor het stedenbouwkundige ontwerp van het villapark werd de tuin- en landschapsarchitect Hugo Poortman aangetrokken. Hij baseerde zijn ontwerp op het bestaande padenstelsel van het park van de buitenplaats. Het ontwerp omvatte o.a. de bochtige wegen waarlangs de huizen zouden worden gebouwd en een park in landschapsstijl met een grote centrale waterpartij. Later is daar een muziektent gerealiseerd.

Variatie
De architecten W. Honig en Chr. Jansen hebben veel villa"s in het gebied ontworpen. Bijzonder zijn de grote verschillen in bouwtypen en bouwstijlen. Hiervoor is kennelijk bewust gekozen om de indruk te wekken dat de wijk niet is ontstaan op de tekentafel, maar dat die door de jaren heen zo is gegroeid.
In 1915 werd de N.V. Villapark Overbeek ontbonden; alle percelen waren verkocht, zodat het gestelde doel was bereikt.

De ingrijpendste latere wijziging betrof het terrein van het voormalige "Algemeen Velpsche Ziekenhuis" op de hoek van de Tramstraat met de Evertsenlaan. Het in 1892 naar ontwerp van Honig gebouwde ziekenhuis was qua opzet niet meer dan een riante villa. Dit was bewust gedaan; wanneer de opzet van het ziekenhuis zou mislukken, zou het pand alsnog verkocht kunnen worden als woonhuis. Maar het ziekenhuis voldeed aan een behoefte en werd meerdere malen uitgebreid, waarvoor enkele villa"s aan de westzijde van de Tramstraat werden aangekocht. Toen in de jaren zeventig het ziekenhuis werd verplaatst naar Velp-Zuid zijn deze villa"s afgebroken. De terreinen werden vervolgens opnieuw verkaveld.

Poort
Bij de afbraak van Huize Overbeek heeft jhr. Hendrik Elias enkele fragmenten opgekocht en hiermee een poort naar zijn villa samengesteld. Het betreft het gedecoreerde wapenschild dat vroeger boven de uitgebouwde entree pronkte en de versierde hoekvazen van de balustrade. De wapens zijn van het echtpaar Hardenbroeck-van Spaen, dat op Overbeek heeft gewoond. Het wapenschild met leeuwen en kroon staat boven op de poort. De siervazen staan ter weerszijden. De villa van Elias is afgebroken. De poort is een rijksmonument.

Het Villapark Overbeek is nu een beschermd dorpsgezicht.(